تمرینات کاربردی صرفی بر روی آیات مشکله قرآن کریم (روح الله راسل) قسمت سوم

5
318
ادبیات عرب
۳
(۲)

تمرینات کاربردی صرفی

در این مطلب، در ادامه تمرینات صرفی بر روی آیات مشکله قرآن کریم با تمیرینی دیگر در خدمت شما دوستان طلبگی تا اجتهادی هستیم.

شما دوستان طبق روال قبل از امروز به مدت یک هفته فرصت خواهید داشت تا بر روی آیه شریفه ای که مطرح میکنیم کار کرده و پاسخ سؤالات مورد نظر را به دست آورید و چه خوب است که پاسخ خود را در بخش نظرات این مطلب درج کنید تا دوستان دیگر نیز از آن استفاده کنند و همچنین بعد از انتشار پاسخ سؤال بعد از یک هفته، آن را با پاسخ خود مقایسه کنید. 

دوستان عزیز، باز تأکید میکنم که علم در پژوهش است، اگر شما دوستان در مدت این یک هفته خود را با این تمرین درگیر کنید و پیرامون آن به تحقیق بپردازید و بعد از یک هفته پاسخ ما را مشاهده کنید، آنگاه شیرینی تحقیق خود را خواهید چشید و حتی ممکن است به تحقیق ما نیز اشکال کنید که استقبال میکنیم. به هر روی اگر با تمریناتی که مطرح میکنیم همراهی کنید بعد از اتمام این تمرینات حدبالایی از پیشرفت را در خود حس خواهید کرد. و من الله التوفیق.

و اما سؤال این هفته:

سوال سوم:

بقره ۲۵۹:

﴿فَانْظُرْ إِلى‏ طَعامِکَ وَ شَرابِکَ لَمْ یَتَسَنَّهْ

سؤال:

  1. «یَتَسَنَّه» از نظر صرفی چه احتمالاتی دارد؟ به ترتیبی که به ذهن می رسد بررسی کنید و وجه متعین یا اولی را بیابید.

پاسخ سوال سوم:

  1. باب تفعل از (سنه) و حذف مفعول به(هما): لم یتَسَنَّههُما)
  2. باب تفعل از (سنو) یا (سنی) و هاء آن سکت باشد.
  3. باب تفعل از (سنو) یا (سنی) و هاء آن ضمیر باشد(بنابراین که فقط به شراب برگردد یا فقط به طعام یا به جامع آن دو(مأکول: خوراکی)
  4. باب تفعل از (سنن) و هاء آن همان دو احتمال قبل را دارد(سکت یا ضمیر) در واقع تَسنَّنَ به تَسَنَّی تبدیل شده باشد.(مثل تَظَنَّنَ که به تَظَنَّی تبدیل می شد: رک: صرف ساده باب تفعل و نیز آیه (و قد خاب مَن دَسّاها) که طبق گفته «الجدول» در اصل دَسَّسَها بوده است)
  5. باب تفعل از (سنأ) که بر اساس قاعده ۷ جوازی مهموز «تَسَنَّأَ» به «تَسَنَّی» تبدیل شده باشد.

از میان احتمالات فوق ریشه «سنی» و «سَنَأ»[۱] در المعجم الوسیط نیست.

سه ریشه دیگر به باب تفعل رفته اند اما «تَسَنَّنَ» معنای مناسب آیه را ندارد[۲].

بنابراین تنها دو احتمال باقی می ماند:

  1. (سنه) «تَسنَّهَ الطعامُ أو الشرابُ: تَغَیَّرَ و تَعَفَّنَ»
  2. (سنو) «تَسَنَّی الشیءُ: تغَیّرَ أو تَسنَّهَ»

اما احتمال «سنه» اولی است چراکه اگر ریشه این کلمه «سنو» باشد هاء متصل به آن یا باید ضمیر باشد و یا سکت؛ اگر ضمیر باشد که توجیه آن مشکل است(یا باید فقط به طعام برگردد یا فقط به شراب یا به جامع این دو(خوراکی) که در هر حال دأب قرآن اینگونه نیست مگر آنکه نکته بلاغی مهمی در کار باشد که در اینجا چنین نکته ای یافت نشد)؛ اگر سکت باشد نیز مشکل است چراکه هاء سکت در این موارد می آید:

  1. در آخر فعل مجزوم ناقص برای حفظ حرکت حرف آخر آن(در امثله هاء سکت ندیده ایم که در انتهای فعل غیر مجزوم ناقص بیاید) و غالباً بر انتهای فعل امر مجزوم ناقص می آید و نه مجزوم به لَم یا لمّا[۳]: اِقتَدِه(انعام، ۹۰) اَرجِه(اعراف، ۱۱۱ و شعرا، ۳۸) و ألقِه(نمل، ۲۸)
  2. برای حفظ فواصل آیات: ماهِیَه(قارعه، ۱۰) کِتابِیَه(حاقّه، ۱۹ و ۲۵) حِسابیَه(حاقّه، ۲۰ و ۲۶) مالِیَه(حاقّه، ۲۸) سُلطانِیَه(حاقّه، ۲۹)

بنابراین هاء در «لم یتسَنَّه» بهتر است که سکت نباشد چراکه نه فعل امر ناقص است و نه در انتهای آیه آمده تا فواصل آیات را درست کند. لذا هاء آن جوهری است.[۴]


پاورقی ها:

[۱]. البته البحر المحیط می گوید که می تواند از ریشه «أسن» باشد(ماء غیر آسن)(محمد ص، آیه ۱۵) البته در آن قلب مکانی رخ داده است که خود خلاف اصل است.

[۲]. البته مفردات راغب مدعی است که از «سنن» است و همان معنایی که از ریشه «سنه» یا «سنو» در این آیه خواهیم گفت را به «تَسَنَّنَ» نسبت داده که باید بررسی بیشتری شود.

[۳]. چنانچه بحث هاء سکت در صرف ساده ۹۱(ص۳۵۸) را ملاحظه کنید این ادعا را تأیید خواهید کرد. در آنجا فقط یک مثال با لم آورده: «لَم یَدعُه».

[۴]. البته صرف ساده در ص۳۵۸ هاء در «لم یتسنّه» را سکت گرفته است که مخالف نظر ماست.

دانلود پاسخ سوم

از طریق لینک زیر میتوانید نسخه پی دی اف پاسخ سوال سوم را دانلود بفرمایید.

این مطلب رو پسندیدید؟

برای امتیازدهی روی یک ستاره کلیک فرمایید

میانگین امتیاز ۳ / ۵. تعداد رای: ۲

هنوز این مطلب امتیادهی نشده. شما می تونید اولین نفر باشید!

Subscribe
Notify of
5 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
حزین
۱۳۹۴-۱۲-۱۷ ۱۲:۱۶ بعد از ظهر

با سلامبه نظر می رسد در کلمه «لم یتسنه» سه حالت مفروض باشد:۱- از ماده «س ن ه» بوده و مجزوم به «لم» و علامت جزم آن سکون هاء می باشد.۲- از ماده «س ن ن» بوده و هاء، هاء ضمیر غائب باشد.۳- از ماده «س ن ی» بوده و مجزوم به «لم» و علامت جزم آن حذف حرف عله می باشد. در این حالت هاء، هاء سکت خواهد بود که برای حفظ فتحه نون در حالت وقف اضافه شده است.احتمالا از بین این اقوال قول دوم که برگرفته از مجمع البیان می باشد، مقبول تر باشد. صاحب محمع می… Read more »

جلال غلامی
۱۳۹۵-۰۱-۰۱ ۶:۰۴ بعد از ظهر
سلام
ریشه این کلمه “س ن ه” بوده و ثلالی مزید می باشد – یتفعّل مضارعش می باشد و از باب تفعل یتفعل تفعل می باشد
پاسخ:
۱۳۹۵-۰۱-۲۳ ۱۱:۰۳ بعد از ظهر
باسمه تعالی
سلام علیکم
با تشکر از شما
مطلب شما را به مدیر محترم سایت منتقل نمودم تا در صورت صلاحدید، پیگیر باشند.
موفق باشید
۱۳۹۵-۰۱-۱۶ ۰:۱۲ قبل از ظهر
سلام
ممنون از سایت مفیدتون
من یه جزوه بخش عربی صرف تهیه کردم
اگه صلاح دیدید اطلاع رسانی فرمایید
احسان
۱۳۹۵-۰۱-۱۹ ۱۰:۴۱ قبل از ظهر
سلام ، لم یتسنه ، صیغه اول ماضی از باب تَفَعُّل می باشد که توسط لم که ادات جزم است مجزوم شده .